Giriş

Patlayıcı atmosferler (ATEX), yanıcı gazların, buharların, tozların veya liflerin belirli oranlarda hava ile karışarak patlama riski oluşturduğu ortamlardır. Bu tür alanlar; petrokimya tesisleri, boya atölyeleri, un ve yem fabrikaları, kimyasal depolama alanları ve rafineriler gibi birçok endüstriyel tesiste yaygın olarak bulunur. ATEX ortamlarında yangın ve patlama riskini belirleyen unsurlar yalnızca proses ekipmanları değildir; elektrik tesisatı ve kablo koruma sistemleri de bu riskin kritik bir parçasıdır.

Kabloların taşınma, korunma ve yönlendirilme biçimi; kıvılcım oluşumu, yüzey sıcaklığı artışı ve mekanik hasar gibi faktörleri doğrudan etkiler. Bu nedenle ATEX bölgelerinde kablo koruma seçimi, yalnızca mekanik bir tercih değil; yangın güvenliğini belirleyen mühendislik kararıdır. Bu makalede, patlayıcı atmosferlerde kablo koruma sistemlerinin yangın güvenliğine etkisi kapsamlı biçimde ele alınmaktadır.

ATEX Ortamlarında Yangın Riski Nasıl Oluşur?

Yangın ve patlama için üç temel unsurun bir araya gelmesi gerekir: yanıcı madde, oksijen ve ateşleme kaynağı. ATEX ortamlarında yanıcı madde ve oksijen genellikle mevcuttur. Bu nedenle en kritik değişken, ateşleme kaynağının kontrolüdür.

Kablo sistemleri, aşağıdaki nedenlerle potansiyel ateşleme kaynağı hâline gelebilir:

• İzolasyon hasarı ve kısa devre

• Kablo yüzey sıcaklığının artması

• Statik elektrik birikimi

• Mekanik sürtünme ve darbe

Kablo koruma sistemleri, bu risklerin doğrudan önlenmesinde temel rol oynar.

Kablo Koruma Sistemlerinin Yangın Güvenliğindeki Rolü

Kablo koruma sistemleri yalnızca kabloları dış etkenlerden korumaz; aynı zamanda:

• Mekanik hasarı önler

• Isı birikimini sınırlar

• Kıvılcım ve ark riskini azaltır

• Elektriksel sürekliliği korur

Yanlış seçilmiş veya uygunsuz uygulanmış bir kablo koruma sistemi, ATEX ortamlarında yangın riskini ciddi biçimde artırabilir.

ATEX Ortamlarında Kablo Koruma Seçimini Etkileyen Faktörler

Bölge Sınıflandırması

ATEX ortamları, patlayıcı atmosferin oluşma sıklığına göre farklı bölgelere ayrılır. Kablo koruma sisteminin seçimi, doğrudan bu sınıflandırmaya bağlıdır. Sürekli veya uzun süre patlayıcı atmosfer bulunan alanlarda, daha yüksek güvenlik seviyeleri gereklidir.

Mekanik Dayanım

ATEX alanlarında mekanik hasar, yalnızca fiziksel bir problem değil; yangın riski kaynağıdır. Ezilen, kesilen veya sürtünmeye maruz kalan kablolar:

• İzolasyon kaybına

• Ark oluşumuna

• Aşırı ısınmaya

neden olabilir. Bu nedenle kablo koruma sisteminin mekanik dayanımı, yangın güvenliğinin temel unsurlarındandır.

Yüzey Sıcaklığı ve Isı Yayılımı

Kablo taşıma ve koruma elemanları, kablo üzerinden yayılan ısıyı hapsetmemelidir. Isıyı hapseden veya hava sirkülasyonunu engelleyen sistemler, kablo yüzey sıcaklığını yükselterek patlayıcı atmosfer için tehlikeli seviyelere çıkarabilir.

Statik Elektrik Kontrolü

ATEX ortamlarında statik elektrik, sıkça göz ardı edilen ancak son derece tehlikeli bir ateşleme kaynağıdır. Özellikle plastik esaslı kablo koruma sistemlerinde statik yük birikimi riski vardır. Uygun topraklama ve antistatik özellikler, yangın güvenliği açısından zorunludur.

Yanlış Kablo Koruma Seçiminin Olası Sonuçları

ATEX alanlarında yapılan yanlış kablo koruma seçimleri şu sonuçlara yol açabilir:

• Patlayıcı atmosferde kıvılcım oluşumu

• Yangın denetimlerinde uygunsuzluk

• Üretim duruşları ve ciddi maddi kayıplar

• Can güvenliği riskleri

Bu tür hatalar genellikle sistem devreye alındıktan sonra değil, ilk tasarım aşamasında yapılır.

ATEX Uyumlu Kablo Koruma Yaklaşımları

Kapalı ve Sürekli Koruma

ATEX alanlarında kabloların açıkta bırakılması yerine, sürekli ve kesintisiz koruma sağlayan sistemler tercih edilmelidir. Bu yaklaşım, dış etkenlerden kaynaklı hasar riskini azaltır.

Elektriksel Sürekliliğin Sağlanması

Kablo koruma sistemleri, elektriksel sürekliliği bozmamalıdır. Süreklilik kaybı, ark oluşumu riskini artırır. Bağlantı noktalarının güvenli ve kararlı olması bu nedenle kritik öneme sahiptir.

Topraklama ile Entegrasyon

Kablo koruma elemanlarının topraklama sistemiyle uyumlu çalışması, statik elektrik ve kaçak akımların güvenli biçimde tahliye edilmesini sağlar. Bu durum, yangın riskini doğrudan düşürür.

Montaj Kalitesinin Yangın Güvenliğine Etkisi

ATEX uyumlu ürünlerin kullanılması tek başına yeterli değildir. Hatalı montaj:

• Koruma bütünlüğünü bozar

• Bağlantı noktalarında gevşemeye yol açar

• Mekanik sürtünmeyi artırır

Bu nedenle montaj, ATEX farkındalığına sahip ekipler tarafından yapılmalıdır.

Denetimler ve Saha Gerçekleri

Yangın ve ATEX denetimlerinde kablo koruma sistemleri, sıkça inceleme konusu olur. Denetimler sırasında:

• Kablo koruma sürekliliği

• Topraklama bağlantıları

• Mekanik hasar izleri

özellikle kontrol edilir. Kablo koruma sistemleri, yalnızca teknik değil; yasal ve güvenlik açısından da kritik bir bileşendir.

Sonuç

Patlayıcı atmosferlerde yangın güvenliği, bütüncül bir yaklaşım gerektirir ve kablo koruma sistemleri bu yaklaşımın merkezinde yer alır. Doğru seçilmiş, doğru uygulanmış ve doğru şekilde topraklanmış kablo koruma çözümleri; ateşleme riskini önemli ölçüde azaltır.

ATEX ortamlarında kablo koruma seçimi, maliyet veya alışkanlık temelli değil; risk temelli mühendislik kararı olarak ele alınmalıdır. Bu yaklaşım, hem tesis güvenliğini hem de sürdürülebilir işletmeyi garanti altına alır.