Kablo Koruma Sistemlerinde Uv + Mekanik Yorgunluk Kombinasyonu
Giriş: Asıl Tehlike Tek Başına UV Değil
Dış ortamda çalışan kablolar söz konusu olduğunda çoğu kişi ilk olarak UV ışınlarını suçlar. Bir kısmı ise tamamen mekanik zorlanmaya odaklanır. Oysa sahada görülen erken kablo arızalarının büyük bölümü, bu iki etkenin birlikte çalışmasından kaynaklanır.
UV + mekanik yorgunluk kombinasyonu:
-
Sessiz ilerler
-
İlk başta fark edilmez
-
Kablo “çalışıyorken” hasar üretir
Bu nedenle bu etki, kablo koruma sistemlerinin en sinsi düşmanlarından biridir.
1. UV Işınları Kablo Kılıfına Ne Yapar?
Güneşten gelen UV ışınları:
-
Polimer zincirleri parçalar
-
Kılıfın elastikiyetini azaltır
-
Malzemeyi kırılgan hale getirir
UV’ye maruz kalan kabloda zamanla:
-
Renk solması
-
Matlaşma
-
Sertleşme
-
Mikro çatlaklar
oluşur.
Ancak tek başına UV çoğu zaman hemen arıza yaratmaz. Asıl problem, bu zayıflamış kılıfın mekanik zorlanmayla karşılaşmasıdır.
2. Mekanik Yorgunluk Nedir?
Mekanik yorgunluk, kablonun:
-
Sürekli titreşime
-
Rüzgâr hareketine
-
Termal genleşmeye
-
Hafif ama tekrarlı bükülmelere
maruz kalmasıdır.
Bu zorlanmalar:
-
Tek seferde zarar vermez
-
Binlerce tekrar sonunda kılıfı ve iletkeni yorar
3. UV + Mekanik Etki Neden Tehlikelidir?
UV ışınları kabloyu zayıflatır, mekanik hareket ise bu zayıflığı çatlağa dönüştürür.
Bu kombinasyonun sonucu:
-
Kılıf çatlakları UV’siz ortama göre çok daha hızlı büyür
-
Çatlaklardan nem girer
-
İzolasyon direnci düşer
-
Kablo ömrü dramatik şekilde kısalır
Bu süreç çoğu zaman:
“Sebepsiz dış ortam arızası”
olarak tanımlanır.
4. En Riskli Uygulama Alanları
4.1. Çatı Üstü Tesisatlar
-
Güneş + rüzgâr
-
Günlük sıcaklık farkları
Kablolar sürekli mikro hareket halindedir.
4.2. Açık Alanda Askılı Kablolar
-
Rüzgârla salınım
-
Askı noktalarında tekrarlı gerilme
UV ile sertleşmiş kılıf bu salınımlara dayanamaz.
4.3. Dış Cephe ve GES Uygulamaları
-
Direkt güneş
-
Uzun süreli maruziyet
GES sahalarında bu kombinasyon en yaygın arıza sebebidir.
5. UV Zayıflatması Mekanik Davranışı Nasıl Değiştirir?
Normalde esnek olan kablo:
-
Büküldüğünde şekil değiştirir
-
Yükü dağıtır
UV sonrası:
-
Elastikiyet azalır
-
Aynı hareket mikro çatlak oluşturur
Bu nedenle UV hasarı, mekanik yorgunluğu hızlandıran bir katalizördür.
6. Kablo Koruma Sistemleri Bu Etkiye Nasıl Dahil Olur?
Yanlış seçilmiş koruma sistemleri:
-
UV’yi engellemez
-
Mekanik hareketi sınırlandırmaz
Bu durumda koruma sistemi, kabloyu korumak yerine hasarı hızlandıran bir faktöre dönüşebilir.
7. Yaygın Yanlış Varsayımlar
-
“Kablo dış ortam kablosu, sorun olmaz”
-
“Bir spiral boru yeterlidir”
-
“UV sadece renge zarar verir”
Bu varsayımlar sahada en çok arıza üreten yaklaşımlardır.
8. Doğru Koruma Yaklaşımları
8.1. UV Dayanımlı Kılıf + Mekanik Sınırlandırma
-
UV stabilizatörlü kılıf
-
Hareketi sınırlayan sabitleme
ikisi birlikte uygulanmalıdır.
8.2. Açıkta Kablo Yerine Boru veya Kanal
-
UV’ye direkt maruziyet kesilir
-
Mekanik salınım azaltılır
Ancak boru/kanaI:
-
Isı birikimi yaratmayacak
-
Kabloyu sıkıştırmayacak
şekilde seçilmelidir.
8.3. Doğru Sabitleme Aralıkları
-
Uzun serbest açıklıklar bırakılmamalı
-
Kablo “askıda” çalışmamalıdır
9. Sahadan Gerçek Bir Örnek
Dış cephe aydınlatma hattı:
-
UV dayanımlı kablo kullanıldı
-
Ancak serbest askılı bırakıldı
2 yıl sonra:
-
Kılıf çatladı
-
Nem girişi başladı
Çözüm:
-
Kablo kanal içine alındı
-
Sabitleme noktaları artırıldı
10. Sonuç
UV ışınları tek başına kabloyu öldürmez; onu savunmasız bırakır. Mekanik yorgunluk ise bu savunmasızlığı hasara dönüştürür.
Bu yüzden dış ortam kablo korumasında soru şudur:
“UV var mı?” değil
“UV ile birlikte kablo hareket ediyor mu?”
Doğru koruma sistemi bu iki soruya birlikte cevap vermelidir.
