Kablo Koruma Sistemlerinde Mekanik Darbe Senaryoları: Forklift, Vinç Ve İnsan Trafiği Etkisi
1. Mekanik Darbe Nedir? Kablolarda Nasıl Hasar Oluşturur?
Mekanik darbe, kablonun:
-
Ezilmesi
-
Bükülmesi
-
Sürtünmeye maruz kalması
-
Keskin kenarla temas etmesi
sonucu oluşan fiziksel hasardır.
Bu hasar:
-
Dış kılıfta gözle görünür olabilir
-
Ya da yalnızca iç iletkenlerde mikro kırık şeklinde ilerleyebilir
Özellikle endüstriyel kablolarda bu tür gizli hasarlar, aylar sonra ani arızalara yol açar.
2. Forklift Kaynaklı Darbe Senaryoları
Forkliftler kablolar için en tehlikeli ekipmanlardan biridir.
2.1. Zemin Üzerinden Geçme
Geçici veya kalıcı olarak zeminden geçen kablolar:
-
Palet altında kalır
-
Sürekli ezilme yaşar
-
İzolasyon yavaş yavaş incelir
Bu tür hasarlar çoğu zaman kısa devre oluşana kadar fark edilmez.
2.2. Forklift Direği ve Çatal Teması
Duvar veya kolon diplerinden geçen kablolar:
-
Forklift manevrası sırasında sürtünür
-
Direk veya çatal darbesi alır
Özellikle dönüş noktaları yüksek risklidir.
2.3. Yük Kaynaklı Dolaylı Hasar
Forkliftin taşıdığı yük:
-
Sallanarak kabloya çarpabilir
-
Kabloyu taşıyıcıdan koparabilir
Bu tür hasarlar genellikle kabloyu değil, kabloyu tutan sistemi kırar.
3. Vinç ve Askılı Sistemlerden Kaynaklanan Riskler
Tavan vinçleri, köprü vinçler ve askılı taşıma sistemleri kablolar için farklı bir tehdit oluşturur.
3.1. Sarkma ve Çarpma
Yukarıdan sarkan kablolar:
-
Vinç kancasıyla temas edebilir
-
Yükle birlikte savrulabilir
Bu durum kablonun:
-
Aniden gerilmesine
-
Taşıyıcıdan kopmasına
neden olur.
3.2. Kablo Taşıyıcıların Yük Altında Deforme Olması
Askı sistemleri doğru seçilmezse:
-
Kablo kanalı veya boru eğilir
-
İçindeki kablo sürekli baskı altında kalır
Bu durum zamanla iletken yorgunluğu oluşturur.
4. İnsan Trafiği ve Görünmeyen Tehlike
Yaya trafiği, çoğu zaman hafife alınır. Oysa:
-
Basılan kablolar
-
Üzerinden el arabası geçen hatlar
-
Merdiven dayanan kablolar
çok ciddi hasarlara yol açabilir.
Özellikle riskli alanlar:
-
Acil geçiş yolları
-
Kapı eşikleri
-
Geçici bakım alanları
5. Mekanik Darbeye Karşı Kablo Koruma Yaklaşımları
5.1. Zemin Altı ve Yükseltilmiş Hatlar
Zeminden geçen kablolar yerine:
-
Zemin altı korumalı hatlar
-
Yükseltilmiş köprü sistemleri
tercih edilmelidir.
5.2. Metal Boru ve Kanal Kullanımı
Mekanik darbelere karşı:
-
EMT, IMC veya RSC borular
-
Çelik kablo kanalları
en güvenli çözümleri sunar.
Plastik sistemler yalnızca hafif trafik için uygundur.
5.3. Darbe Bariyerleri ve Koruyucu Profiller
Kablonun geçtiği bölgelerde:
-
Çelik bariyerler
-
Beton koruyucu çıkıntılar
-
Kauçuk darbe profilleri
kullanılarak fiziksel temas engellenebilir.
6. Yüksek Riskli Noktalar Nasıl Belirlenir?
Mekanik darbe riski analizi yapılırken şu sorular sorulmalıdır:
-
Buradan hangi araçlar geçiyor?
-
Yük yüksekliği nedir?
-
Dönüş ve manevra var mı?
-
Kablo göz hizasında mı, ayak hizasında mı?
Bu analiz yapılmadan seçilen koruma sistemi eksik kalır.
7. Kablo Hasarının Geç Fark Edilme Problemi
Mekanik darbe kaynaklı hasarlar:
-
İlk etapta çalışmaya devam eder
-
İzolasyon zayıfladıkça ısınma artar
-
Son aşamada ani arıza oluşturur
Bu yüzden mekanik koruma, arıza öncesi güvenlik yatırımıdır.
8. Saha Uygulama Örneği
Lojistik deposu:
-
Zemin üstü kablolar forklift geçişinden zarar görüyordu
-
EMT boru + beton kanal çözümü uygulandı
Sonuç:
-
Kablo arızaları tamamen ortadan kalktı
-
Bakım maliyeti %60 azaldı
9. Sık Yapılan Hatalar
-
Kablonun sadece elektriksel riskle değerlendirilmesi
-
Plastik spiral borunun ağır trafik altında kullanılması
-
Geçici hatların kalıcı hale getirilmesi
-
Darbe alan kablonun “çalışıyor” diye değiştirilmemesi
10. Sonuç
Endüstriyel tesislerde kablo güvenliği yalnızca elektrikle ilgili değildir. Mekanik darbe, kablo ömrünü kısaltan en önemli faktörlerden biridir. Forklift, vinç ve insan trafiği doğru analiz edilmediğinde, en kaliteli kablo bile kısa sürede işlevini yitirir.
Doğru koruma sistemleriyle:
-
Kablo ömrü uzar
-
İş güvenliği artar
